<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1d1 20130915//EN" "http://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1d1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" article-type="research-article" xml:lang="af">
<front>
<journal-meta>
<journal-id journal-id-type="publisher-id">SATNT</journal-id>
<journal-title-group>
<journal-title>Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie</journal-title>
</journal-title-group>
<issn pub-type="ppub">0254-3486</issn>
<issn pub-type="epub">2222-4173</issn>
<publisher>
<publisher-name>AOSIS</publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id pub-id-type="publisher-id">SATNT-36-1467</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.4102/satnt.v36i1.1467</article-id>
<article-categories>
<subj-group subj-group-type="heading">
<subject>Referaatopsomming</subject>
</subj-group>
</article-categories>
<title-group>
<article-title>Die lank en kort van kataklismiese veranderlikes: &#x2019;n Multigolflengte-opvolgstudie</article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author" corresp="yes">
<name>
<surname>Szegedi</surname>
<given-names>H&#x00E9;l&#x00E8;ne</given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="AF0001">1</xref>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname>Odendaal</surname>
<given-names>Alida</given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="AF0001">1</xref>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname>Meintjes</surname>
<given-names>Pieter J.</given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="AF0001">1</xref>
</contrib>
<aff id="AF0001"><label>1</label>Department of Physics, Faculty of Natural and Agricultural Sciences, University of the Free State, South Africa</aff>
</contrib-group>
<author-notes>
<corresp id="cor1"><bold>Corresponding author:</bold> H&#x00E9;l&#x00E8;ne Szegedi, <email xlink:href="szegedih@ufs.ac.za">szegedih@ufs.ac.za</email></corresp>
</author-notes>
<pub-date pub-type="epub"><day>17</day><month>07</month><year>2017</year></pub-date>
<pub-date pub-type="collection"><year>2017</year></pub-date>
<volume>36</volume>
<issue>1</issue>
<elocation-id>1467</elocation-id>
<permissions>
<copyright-statement>&#x00A9; 2017. The Authors</copyright-statement>
<copyright-year>2017</copyright-year>
<license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by/2.0/">
<license-p>Licensee: AOSIS. This work is licensed under the Creative Commons Attribution License.</license-p>
</license>
</permissions>
<abstract>
<p><bold>The long and short of cataclysmic variables: A multi-wavelength follow-up study.</bold> A sample of cataclysmic variable systems, showing high levels of transient emission, have been identified in the Catalina Real-Time Transient Survey. Follow-up studies of the sample will be aimed at constraining physical properties, as well as the processes driving thermal and nonthermal transient phenomena in several disc-fed and disc-less sources.</p>
</abstract>
</article-meta>
</front>
<body>
<p>Kataklismiese veranderlikes (KV&#x2019;s) is kompakte bin&#x00EA;re stersisteme wat dramatiese veranderinge in helderheid toon. Een van die sterre is &#x2019;n rooi dwerg, &#x2019;n normale hoofreeksster, en die ander &#x2019;n wit dwerg (WD), die kompakte oorblyfsel van &#x2019;n uitgebrande ster. Die bin&#x00EA;re stersisteem het &#x2019;n orbitale periode van &#x2019;n paar uur of minder, en die twee sterre is &#x2019;n afstand van ongeveer een sonradius van mekaar af (Hellier <xref ref-type="bibr" rid="CIT0002">2001</xref>).</p>
<p>Massa-oordrag vind plaas vanaf die rooi dwerg na die WD, waar die WD se magneetveldsterkte die wyse bepaal waarop akkresie plaasvind. Indien die WD &#x2019;n swak magneetveld het (<italic>B</italic> &#x003C; ~ 1 mg), staan die sisteem bekend as &#x2019;n nie-magnetiese KV en vind akkresie plaas via &#x2019;n akkresieskyf. As die WD &#x2019;n sterk magneetveld het, is die KV &#x2019;n intermedi&#x00EA;r pol&#x00EA;re sisteem (IP) (<italic>B</italic> &#x003C; ~ 1mg &#x2013; 10 mg) of &#x2019;n pol&#x00EA;re sisteem (<italic>B</italic> &#x003C; ~ 10mg &#x2013; 150 mg). In &#x2019;n pol&#x00EA;re sisteem word materiaal na die magnetiese pole van die WD gekanaliseer en in &#x2019;n IP sisteem vind akkresie plaas via &#x2019;n versteurde akkresieskyf en &#x2019;n akkresiestroom na die WD se pole.</p>
<p>Energieke uitbarstings ontstaan onder meer weens die kernbranding van waterstof op die WD se oppervlak (nova-uitbarstings), of die skielike vrystelling van gravitasionele potensi&#x00EB;le energie vanwe&#x00EB; &#x2019;n skielike toename in die massa-oordragtempo van die akkresieskyf (dwergnova-uitbarstings) (Warner <xref ref-type="bibr" rid="CIT0003">1995</xref>). Dwergnovas is die mees algemene KV-tipe omdat die meeste KV&#x2019;s oor &#x2019;n akkresieskyf beskik (Breedt et al. <xref ref-type="bibr" rid="CIT0001">2014</xref>). Uitbarstings duur &#x2019;n paar dae lank waartydens die sisteme ongeveer 2&#x2013;5 grootte-ordes verhelder. Weens uitbarstings en die verskillende massa-oordragprosesse straal hierdie stersisteme energie uit oor ongeveer die hele elektromagnetiese spektrum, vanaf lae-energie-radiogolwe tot moontlike ho&#x00EB;-energie-gammastrale. Dit is dus van kardinale belang om multigolflengte-studies van hierdie bronne te doen om die verskillende prosesse in die sisteme ten volle te verstaan. Dit stel &#x2019;n mens ook in staat om die eienskappe van die sisteme te bepaal, soos die massa-oordragtempo, bin&#x00EA;re orbitale periodes en magneetveldsterktes.</p>
<p>&#x2019;n Versameling KV&#x2019;s, wat ho&#x00EB; stralingvlakke tydens uitbarstings toon, is in die Catalina-databasis ge&#x00EF;dentifiseer vir intensiewe multigolflengte-opvolgstudies. Die seleksiekriteria het sisteme ingesluit wat deur die Catalina-databasis as kandidate vir KV ge&#x00EF;dentifiseer is, wat vir langer as &#x2019;n jaar deur die Catalina-teleskope waargeneem is, en wat vanaf Suid-Afrika waargeneem kan word.</p>
<p>Gelyktydige optiese waarnemings van &#x2019;n paar bronne is alreeds gedoen met die 1.5 m-teleskoop by die Boyden Sterrewag (fotometrie) en die 1.9 m-teleskoop by die Suid-Afrikaanse Astronomiese Observatorium (spektroskopie). Een van die bronne is gedurende &#x2019;n uitbarsting waargeneem en vir &#x2019;n paar dae dopgehou tot die bron teruggekeer het na &#x2019;n kalm toestand. Deur bronne voor, gedurende en na uitbarstings waar te neem, word ons in staat gestel om die akkresieproses beter te verstaan, hoe die akkresieskyf be&#x00EF;nvloed en/of versteur word tydens &#x2019;n uitbarsting, en hoe vinnig die stelsel herstel.</p>
<p>Die noodsaaklikheid van multigolflengte-studies en die voordele van gelyktydige opties fotometriese en spektroskopiese waarnemings van KV&#x2019;s word bespreek, sowel as die seleksiekriteria en die resultate van die waarnemings.</p>
</body>
<back>
<ref-list id="references">
<title>Literatuurverwysings</title>
<ref id="CIT0001"><mixed-citation publication-type="journal"><person-group person-group-type="author"><string-name><surname>Breedt</surname>, <given-names>E</given-names></string-name>., <string-name><surname>Gaensicke</surname>, <given-names>B.T</given-names></string-name>., <string-name><surname>Drake</surname>, <given-names>A.J</given-names></string-name>., Rodr&#x00CD;<string-name><surname>guez-Gil</surname>, <given-names>P</given-names></string-name>., <string-name><surname>Parsons</surname>, <given-names>S.G</given-names></string-name>., <string-name><surname>Marsh</surname>, <given-names>T.R</given-names></string-name>., <string-name><surname>Szkody</surname>, <given-names>P</given-names></string-name>., <string-name><surname>Schreiber</surname>, <given-names>M.R</given-names></string-name>. &#x0026; <string-name><surname>Djorgovski</surname>, <given-names>S.G</given-names></string-name></person-group>., <year>2014</year>, &#x2018;<article-title>1000 cataclysmic variables from the Catalina Real-time Transient Survey</article-title>&#x2019;, <source><italic>Monthly Notices of the Royal Astronomical Society</italic></source> <volume>443</volume>(<issue>4</issue>), <fpage>3174</fpage>&#x2013;<lpage>3207</lpage>. <comment><ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://doi.org/10.1093/mnras/stu1377">https://doi.org/10.1093/mnras/stu1377</ext-link></comment></mixed-citation></ref>
<ref id="CIT0002"><mixed-citation publication-type="book"><person-group person-group-type="author"><string-name><surname>Hellier</surname>, <given-names>C</given-names></string-name></person-group>., <year>2001</year>, <source><italic>Cataclysmic variable stars &#x2013; how and why they vary</italic></source>, <publisher-name>Springer</publisher-name>, <publisher-loc>Berlin/Heidelberg</publisher-loc>.</mixed-citation></ref>
<ref id="CIT0003"><mixed-citation publication-type="journal"><person-group person-group-type="author"><string-name><surname>Warner</surname>, <given-names>B</given-names></string-name></person-group>., <year>1995</year>, &#x2018;<article-title>Transitions to and from stable discs in cataclysmic variable stars</article-title>&#x2019;, <source><italic>Astrophysics and Space Science</italic></source> <volume>230</volume>(<issue>1</issue>), <fpage>83</fpage>&#x2013;<lpage>94</lpage>. <comment><ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://doi.org/10.1007/BF00658170">https://doi.org/10.1007/BF00658170</ext-link></comment></mixed-citation></ref>
</ref-list>
<fn-group>
<fn><p><bold>How to cite this article:</bold> Szegedi, H., Odendaal, A. &#x0026; Meintjes, P.J., 2017, &#x2018;Die lank en kort van kataklismiese veranderlikes: &#x2019;n Multigolflengte-opvolgstudie&#x2019;, <italic>Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie</italic> 36(1), a1467. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://doi.org/10.4102/satnt.v36i1.1467">https://doi.org/10.4102/satnt.v36i1.1467</ext-link></p></fn>
<fn><p><bold>Note:</bold> A selection of conference proceedings: Student Symposium in Science, 27&#x2013;28 October 2016, North-West University, South Africa. Organising committee: Mr Rudi Pretorius (Department of Geography, University of South Africa); Dr Hertzog Bisset (South African Nuclear Energy Corporation [NECSA]); Dr Andrew Swarts (School of Physical and Chemical Sciences, North-West University).</p></fn>
</fn-group>
</back>
</article>